Aile Hukuku
Velayet ve Nafaka: Çocuğun Üstün Yararı ve Nafaka Türleri
Velayet hangi ölçütlere göre belirlenir, ortak velayet mümkün mü? Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası; artırma ve kaldırma davaları; 2026 Anayasa Mahkemesi kararının etkisi.
Boşanma sürecinin en hassas başlıkları çocuklar ve geçim meselesidir. Velayet ve nafaka kararları, boşanmadan sonra da yıllarca hayatı şekillendirir ve koşullar değiştikçe yeniden mahkemenin önüne gelebilir. Bu yazıda velayetin hangi ölçütlerle belirlendiğini ve nafaka türlerini anlatıyoruz.
Kısaca
- Velayette tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır; ebeveynin kusuru tek başına belirleyici değildir.
- Dava süresince tedbir nafakası, boşanmadan sonra çocuk için iştirak, eş için yoksulluk nafakası istenebilir.
- Koşullar değişirse nafaka artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir.
- Velayet kararları da çocuğun yararı gerektirdiğinde değiştirilebilir.
Velayet nasıl belirlenir?
Mahkeme, velayeti çocuğun bedensel, zihinsel ve duygusal gelişimi için en uygun ortamı sağlayacak ebeveyne verir. Çocuğun yaşı, okulu, alıştığı çevre, kardeşlerle birlikte kalması, ebeveynlerin çalışma düzeni ve çocukla kurduğu bağ değerlendirilir. Yeterli olgunluğa ulaşmış çocuğun görüşü alınır ve genellikle pedagog ya da sosyal çalışma görevlisi raporu dikkate alınır.
Uygulamada küçük yaştaki çocukların velayetinin anneye verilmesi yaygın olsa da bu bir kural değildir; somut olayda çocuğun yararı başka bir sonucu gerektirebilir. Yargıtay, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçevesinde, tarafların uzlaştığı ve çocuğun yararına uygun olduğu durumlarda ortak velayete de olanak tanımaktadır.
Kişisel ilişki
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında uygun bir kişisel ilişki kurulur. Hafta sonları, yarıyıl ve yaz tatilleri ile bayramlar için ayrıntılı bir takvim belirlenir. Kişisel ilişkiye uyulmaması, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
Nafaka türleri
- Tedbir nafakası: Boşanma davası süresince, ihtiyaç içindeki eş ve çocuklar için hükmedilir; talep olmasa da çocuklar için resen verilebilir.
- İştirak nafakası: Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır; çocuk ergin olunca kural olarak sona erer, eğitimi devam eden çocuk için ise yardım nafakası gündeme gelebilir.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında bağlanır.
- Yardım nafakası: Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoy, altsoy ve kardeşlere karşı yükümlülüktür.
Yoksulluk nafakasının süresi konusunda önemli bir gelişme yaşandı: Anayasa Mahkemesi 2026’da Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti; iptal hükmünün, yasa koyucuya düzenleme yapması için tanınan süreden sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girmesi öngörüldü. Bu tarihe kadar mevcut hüküm uygulanmaya devam ederken, yeni yasal düzenlemenin içeriği nafaka davalarını doğrudan etkileyecektir.
Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması
Tarafların mali durumu ya da hakkaniyetin gerektirdiği koşullar değişirse nafaka artırılabilir veya azaltılabilir. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesiyle yoksulluk nafakası kendiliğinden sona erer; evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılabilir. Hâkim ayrıca nafakanın gelecek yıllarda alacağı miktarı taraflarının sosyal ve ekonomik durumuna göre belirleyebilir; protokol ya da kararda artış ölçütü yoksa artırım davası açılabilir.
Ödenmeyen nafaka
Nafaka ilamı icra dairesinde takibe konulabilir; nafaka alacaklarında maaş haczi sınırları diğer borçlara göre farklı uygulanır. Ayrıca icra takibine rağmen nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi istenebilir. Maaş haczini hesaplayın
Bilinmesi gerekenler
- Üstün yarar
- Velayet: tek ölçüt çocuğun yararıdır; karar her zaman değiştirilebilir.
- Ergin olma
- İştirak nafakası: kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer.
- 30.06.2027
- AYM iptal kararı: yoksulluk nafakasında “süresiz” ibaresinin iptalinin yürürlük tarihi.
Sık sorulan sorular
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Yoksulluk, yalnızca hiç geliri olmamak anlamına gelmez; geliri asgari geçim düzeyinin altında kalan eş de yoksulluk nafakası isteyebilir. Mahkeme tarafların gelirlerini ve yaşam koşullarını birlikte değerlendirir.
Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet sahibi ebeveynin ihmali, kişisel ilişkiyi engellemesi, yeniden evlenmesinin çocuğu olumsuz etkilemesi ya da çocuğun ihtiyaçlarının değişmesi gibi durumlarda velayetin değiştirilmesi istenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
