Yoklama Kaçağı ve Bakaya İdari Para Cezası: İtiraz ve Çözüm Yolları

Askerlik şubesinden gelen bir idari para cezası kararı, çoğu zaman yükümlüyü hazırlıksız yakalar: Ceza neden verildi, tutar doğru mu, itiraz edilebilir mi? Bu yazıda 7179 sayılı Askeralma Kanunu’na göre yoklama kaçağı ve bakaya kavramlarını, cezanın nasıl hesaplandığını, cezanın uygulanmadığı hâlleri ve itirazın nasıl yapılacağını adım adım anlatıyoruz.

Yoklama kaçağı, saklı ve bakaya kimdir?

Askeralma Kanunu’na göre askerlik çağı, erkeğin 20 yaşına girdiği yılın 1 Ocak’ında başlar. Bu tarihten itibaren yükümlüden yoklamaya katılması beklenir. Kabul edilebilir bir özrü olmadan yoklamasını yaptırmayan kişi yoklama kaçağı sayılır. Yirmi yaşına girdiği hâlde adı nüfus kayıtlarına hiç geçirilmemiş olanlar ise kanunda saklı olarak tanımlanır.

Bakaya ise yoklaması yapılmış ve askerliğe elverişli bulunmuş olmasına rağmen sevk için çağrıldığında sevkini yaptırmayan ya da sevk edildiği birliğe katılmayan yükümlüdür. Yoklama, celp ve sevk duyuruları Millî Savunma Bakanlığı tarafından televizyon ve radyo kanallarında, Bakanlığın internet sitesinde ve e-Devlet’te ilan edilir ve bu ilanlar kanun gereği tebliğ hükmündedir. Bu nedenle “bana ayrıca yazı gelmedi” savunması, tek başına özür sayılmaz.

Ceza nasıl hesaplanır?

Kanunun 24. maddesine göre barış zamanında kabul edilebilir bir özrü olmadan;

• yoklama kaçakları ve saklılar için yoklama kaçağı kaldıkları tarihten,
• bakayalar için bakaya kaldıkları tarihten,
• geç katılanlar için kendilerine tanınan yol süresinin bitiminden

itibaren kaçak kalınan gün sayısı kadar idari para cezası verilir. Kanunda kendiliğinden gelenler için günlük 5 TL, yakalananlar için günlük 10 TL olarak belirlenen tutarlar, Kabahatler Kanunu’ndaki yeniden değerleme hükmüne göre her yıl güncellenir. Bu nedenle bugün uygulanan günlük tutar, kanun metnindeki rakamdan yüksektir ve kararın verildiği yıla göre belirlenir. Kendiliğinden şubeye başvurmak, yakalanmaya göre her zaman daha düşük bir ceza demektir.

Cezayı vermeye yetkili makam, şubeye bizzat başvuranlar için başvurulan, kolluk tarafından getirilenler için getirildiği askerlik şubesi başkanıdır; diğer durumlarda nüfusa kayıtlı olunan yerin askerlik şubesi başkanı yetkilidir. Kanuna göre ceza, tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir.

Hangi durumlarda ceza verilmez?

Kanun, bazı hâllerde kaçak kalınan sürenin cezalandırılmayacağını açıkça düzenler:

• Askerliğe elverişli olmadığı anlaşılanlar: Yapılan muayenede askerliğe elverişli olmadığı tespit edilen yükümlüler.
• Muafiyet hakkı olanlar: Kanunda sayılan sebeplerle askerlikten muaf tutulması gerekenler.
• Erteleme hakkı olanlar: Öğrencilik gibi bir erteleme hakkı bulunduğu hâlde süresinde işlem yaptırmayanlara, erteleme süresine denk gelen günler için ceza uygulanmaz.
• Sevk mazereti olanlar: Tutukluluk, belgelendirilmiş hastalık, yakın akrabanın ölümü ya da ağır hastalığı, evlilik veya çocuğun doğumu gibi kanunda sayılan mazeretler nedeniyle sevkini yaptıramayan ve bunu belgeleyenlerin bu süreleri için ceza verilmez.

Uygulamada en sık itiraz sebebi, bu istisnaların hesaba katılmadan bütün sürenin cezalandırılmasıdır. Örneğin üniversite öğrenciliği süresince kaydı ertelenebilecek bir yükümlüye, öğrenci olduğu yıllar da dâhil edilerek ceza verilmişse, ceza bu kısım bakımından hukuka aykırıdır.

İtiraz nasıl yapılır?

Askerlik şubesinin verdiği idari para cezasına karşı, Kabahatler Kanunu’nun genel hükmü uyarınca kararın tebliğinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Süresinde başvurulmazsa karar kesinleşir. Mücbir bir sebeple süre kaçırılmışsa, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren yedi gün içinde başvuru yapılabilir.

1. Tebliğ tarihini belirleyinKararın size hangi gün tebliğ edildiğini (e-Devlet ya da imzalı tebliğ belgesi) not edin; süre bu tarihten işler.
2. Özrünüzü belgeleyinÖğrenci belgesi, sağlık raporu, tutukluluk ya da yurt dışında bulunma kaydı gibi belgeleri toplayın.
3. Hesabı kontrol edinKaçak gün sayısının hangi tarihten başlatıldığını, erteleme ve mazeret sürelerinin düşülüp düşülmediğini inceleyin.
4. Dilekçeyi verinBaşvuru bizzat, kanuni temsilci ya da avukat aracılığıyla, karar ve delillerle birlikte sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle yapılır.

İtirazın sonunda hâkim, cezayı kaldırabilir, tutarı düzeltebilir ya da başvuruyu reddedebilir. Bu karara karşı da kanun yoluna başvurulabilir. İtiraz süresinin son gününü hesaplayın

Tekrar hâlinde suç dosyası

Ceza kesinleştikten sonra yükümlü yeniden yoklama kaçağı ya da bakaya duruma düşerse, artık yalnızca idari para cezası verilmez: Askerlik şubesi suç dosyası hazırlar ve dosyayı nüfusa kayıtlı olunan yer Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Seferberlik ve savaş hâlinde ise ilk eylemde suç dosyası düzenlenir. Bu nedenle ilk cezadan sonra durumun hızla düzeltilmesi büyük önem taşır.

Bedelli askerlik ve ek bedel

Yoklama kaçağı ya da bakaya olmak, bedelli askerlikten yararlanmaya kendiliğinden engel değildir. Ancak başvuru tarihine kadar kaçak kalınan sürenin her ayı için, ana bedele ek olarak ayrıca ek bedel ödenir; 1 ila 30 gün bir ay sayılır. Başvurup seçimden önce vazgeçenler ve başvurudan itibaren iki ay içinde ödeme yapmayanlar bedelli askerlikten yararlanamaz. Erteleme ve bedelli askerlik rehberi

Sık sorulan sorular