İfadeye Çağrıldım: Şüpheli Olarak Haklarınız ve Hazırlık

Bir telefon ya da bir çağrı kâğıdı: “İfadeniz alınacak.” Çoğu kişi için bu cümle büyük bir kaygının başlangıcıdır. Oysa ifade, şüphelinin kendisini savunabildiği ilk ve çok önemli aşamadır. Bu yazıda ifade sırasında sahip olduğunuz hakları ve ifadeye nasıl hazırlanmanız gerektiğini anlatıyoruz.

İfade ile sorgu arasındaki fark

Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre şüphelinin kolluk ya da Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesi ifade alma, hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmesi ise sorgudur. Her iki aşamada da aynı haklar geçerlidir. İfade tutanağı soruşturmanın temel belgelerinden biridir ve sonraki aşamalarda sıklıkla delil olarak önünüze gelir.

İfade sırasında haklarınız

• Kimliğinizin tespiti: Kimliğinize ilişkin sorulara doğru yanıt vermekle yükümlüsünüz.
• İsnadı öğrenme: Size yüklenen suçun ne olduğu anlatılmalıdır.
• Müdafi yardımı: Bir avukat seçebileceğiniz, avukatınızın ifade sırasında hazır bulunabileceği size bildirilir. Avukat tutamayacak durumdaysanız, istemeniz hâlinde baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.
• Susma hakkı: Yüklenen suç hakkında açıklama yapmamanın kanuni hakkınız olduğu bildirilir. Susmanız aleyhinize yorumlanamaz.
• Lehe delil isteme: Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteyebilir, aleyhinize olan şüphe sebeplerini ortadan kaldırma fırsatı kullanabilirsiniz.
• Yakınlara haber verme: Gözaltına alındıysanız yakınlarınıza gecikmeksizin haber verilir.

İfade özgür iradeye dayanmalıdır. Kötü davranma, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, tehdit ya da kanuna aykırı bir yarar vaadi gibi yasak yöntemlerle alınan ifadeler, rıza olsa bile delil olarak kullanılamaz.

Zorunlu müdafilik

Bazı durumlarda şüphelinin istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir: şüpheli çocuksa, kendisini savunamayacak derecede malulse ya da sağır ve dilsizse ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan yapılan soruşturmalarda. Bu hâllerde müdafi olmadan alınan ifade, usule aykırıdır.

Gözaltı süresi

Yakalanan kişi Cumhuriyet savcılığınca serbest bırakılmazsa gözaltına alınabilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; bu zorunlu süre de on iki saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda süre, savcının yazılı emriyle her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatılabilir. Gözaltına alınan kişinin avukatıyla görüşme hakkı kısıtlanamaz.

İfadeye nasıl hazırlanmalı?

1. Çağrıyı inceleyinÇağrı kâğıdındaki dosya numarasını, çağıran birimi ve tarihi not edin; mümkünse dosyanın konusunu öğrenin.
2. Avukatla görüşünİfadeden önce olayı avukatınızla konuşun; hangi konularda açıklama yapacağınıza, hangi delilleri sunacağınıza birlikte karar verin.
3. Belgeleri hazırlayınLehinize olan yazışma, fotoğraf, kayıt ya da tanık bilgilerini yanınızda bulundurun.
4. Tutanağı okuyunİfade bitince tutanağı dikkatlice okuyun; eksik ya da yanlış yazılan kısımları düzelttirmeden imzalamayın.

İfadeye gitmezseniz ne olur?

Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli, çağrı kâğıdında belirtilmişse zorla getirilebilir. Ayrıca ifadenin alınamaması, soruşturmanın aleyhinize ilerlemesine ve kendinizi savunma fırsatını kaçırmanıza yol açar. Çağrıya gidemeyecekseniz mazeretinizi bildirmeniz ve yeni bir tarih istemeniz gerekir.

Sık sorulan sorular