Memur Hukuku
Görevden Uzaklaştırma ve Soruşturma İzni: Memurun Hakları
Açığa alınan memura ne kadar maaş ödenir, tedbir en fazla ne kadar sürer? 4483 sayılı Kanun’a göre ön inceleme, soruşturma izni kararı ve on günlük itiraz süresi.
Halk arasında “açığa alınma” olarak bilinen görevden uzaklaştırma ve 4483 sayılı Kanun’a göre verilen soruşturma izni, kamu görevlilerinin en çok endişe duyduğu iki işlemdir. İkisi de bir ceza değil, birer tedbir ya da ön şarttır; ancak memurun meslek hayatını derinden etkiler. Bu yazıda her iki kurumu, memurun haklarını ve başvurulabilecek yolları anlatıyoruz.
Kısaca
- Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değil, geçici bir tedbirdir; tedbir süresince aylığın üçte ikisi ödenir.
- Tedbiri izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır; disiplin nedeniyle uzaklaştırma en çok üç ay sürer.
- Memurların görevleri sebebiyle işledikleri iddia edilen suçlarda savcılık, soruşturma izni olmadan soruşturma yapamaz.
- Soruşturma izni kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebilir.
Görevden uzaklaştırma nedir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre görevden uzaklaştırma, kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir. Tedbiri almaya atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar yetkilidir. Haklarında ceza kovuşturması yapılan memurlar da aynı yetkililerce görevden uzaklaştırılabilir.
Tedbir süresince haklar
- Aylık: Görevden uzaklaştırılan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenir; sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder.
- Kesilen kısmın iadesi: Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilir, yargılamanın men’ine ya da beraate karar verilir veya memurluğa engel olmayan bir cezayla hükümlü olup cezası ertelenirse, kesilen üçte bir kısım memura ödenir ve uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir.
- Göreve dönüş: Bu hâllerde kararın kesinleşmesi üzerine tedbir kaldırılır.
Tedbir ne kadar sürebilir?
Görevden uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması zorunludur. Tedbirin süresi, sebebine göre değişir:
- Disiplin soruşturması nedeniyle: En çok üç ay devam edebilir. Bu süre sonunda karar verilmemişse memur görevine başlatılır.
- Ceza kovuşturması nedeniyle: Yetkili amir memurun durumunu her iki ayda bir inceleyerek görevine dönüp dönmeyeceğine karar verir ve ilgiliye yazıyla bildirir.
Soruşturmaya konu fiiller hizmete devama engel değilse tedbir her zaman kaldırılabilir. Keyfî olarak ya da garaz nedeniyle tedbir uyguladığı anlaşılan amirin hukuki, mali ve cezai sorumluluğu doğar.
Görevden uzaklaştırmaya karşı dava
Görevden uzaklaştırma kararı bir idari işlemdir ve tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası konusu yapılabilir. Göreve son verme veya görevden uzaklaştırmaya ilişkin davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir. Tedbirin kısa süreli doğası nedeniyle davada yürütmenin durdurulması istenmesi önemlidir.
Soruşturma izni (4483 sayılı Kanun)
Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri iddia edilen suçlarda Cumhuriyet savcısı, ancak izin vermeye yetkili merciin soruşturma izni vermesinden sonra soruşturma yapabilir. Görevle ilgisi olmayan kişisel suçlarda ve ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde genel hükümler uygulanır; disiplin hükümleri ise her durumda saklıdır.
İzin vermeye yetkili merci görevliye göre değişir: İlçede görevli memurlar için kaymakam, il merkezinde görevliler için vali, bakanlık merkez teşkilatında görevliler için kuruluşun en üst amiri, Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar için Cumhurbaşkanı veya ilgili bakan yetkilidir.
Ön inceleme ve karar süresi
Yetkili merci, iddiayı öğrendikten sonra ön inceleme yaptırır. İncelemeyi yapan kişi, memurun ifadesini de alarak bilgi ve belgeleri toplar ve görüşünü içeren bir raporla durumu yetkili mercie sunar. Yetkili merci, gerekçeli olarak soruşturma izni verir ya da vermez. Kararın, ön inceleme dâhil en geç otuz gün içinde verilmesi gerekir; bu süre zorunlu hâllerde bir kez, on beş günü geçmemek üzere uzatılabilir.
İtiraz
Soruşturma izni verilmesine karşı hakkında inceleme yapılan memur; izin verilmemesine karşı ise Cumhuriyet başsavcılığı ve şikâyetçi itiraz edebilir. İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren on gündür. İtirazı, kanunda sayılan üst düzey kamu görevlileri için Danıştay İkinci Dairesi, diğerleri için yetkili merciin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesi inceler. İtirazlar en geç üç ay içinde karara bağlanır ve verilen kararlar kesindir.
İtirazda; isnadın somut delillere dayanıp dayanmadığı, eylemin görev sebebiyle işlenip işlenmediği ve ön incelemenin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı tartışılır. Soyut ve delilden yoksun bir ihbar üzerine verilen izin, itirazla kaldırılabilir.
Kaçırılmaması gereken süreler
- 10 iş günü
- Görevden uzaklaştırma: tedbiri izleyen sürede soruşturma başlamalı.
- 3 ay
- Disiplin nedeniyle tedbir: en uzun süre; sonra memur göreve başlatılır.
- 30 + 15 gün
- Soruşturma izni kararı: ön inceleme dâhil karar süresi ve bir defalık uzatma.
- 10 gün
- Soruşturma iznine itiraz: kararın tebliğinden itibaren.
Sık sorulan sorular
Açığa alındığımda maaşımın tamamı kesilir mi?
Hayır. Görevden uzaklaştırma süresince aylığın üçte ikisi ödenmeye devam eder; sosyal hak ve yardımlar da sürer. Kanunda sayılan hâllerde, kesilen üçte bir kısım sonradan ödenir.
Ön incelemede ifade vermek zorunda mıyım?
Ön incelemeci memurun ifadesini alır. İfade vermek, olaya ilişkin açıklamalarınızı ve delillerinizi kayda geçirmek için bir fırsattır; ancak ifadenin içeriği ileride ceza soruşturmasında da kullanılabileceğinden, avukatla birlikte hazırlanması yerinde olur.
Soruşturma izni verilmezse dosya kapanır mı?
İzin verilmemesi kararına karşı Cumhuriyet başsavcılığı ve şikâyetçi on gün içinde itiraz edebilir. İtiraz edilmez ya da itiraz reddedilirse izin vermeme kararı kesinleşir; itiraz kabul edilirse dosya soruşturma için Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
